Jak mierzyć ciśnienie tętnicze krwi? – zasady prawidłowego pomiaru ciśnienia tętniczego

Paulina Michta, Doradca Medyczny
 w badania/ diagnostyka, Niezbędnik pacjenta, profilaktyka, Zdrowie

Ciśnienie tętnicze krwi to mówiąc najogólniej nacisk, jaki krew wywiera na ścianki tętnic. Zbyt wysokie powtarzalne wartości ciśnienia tętniczego mogą świadczyć o chorobie nadciśnieniowej. W Polsce jest to jedna z częściej występujących chorób i dotyczy już nawet co trzeciego mieszkańca naszego kraju. Najprostszym sposobem na kontrolowanie prawidłowego ciśnienia jest samodzielny pomiar, wykonywany regularnie w warunkach domowych. Dzięki rzetelnemu notowaniu wyników pomiarów można dostarczyć lekarzowi wielu cennych informacji na temat stanu swojego zdrowia. Ułatwi to specjaliście prawidłowe prowadzenie procesu leczniczego. Jakie są zasady prawidłowego pomiaru ciśnienia tętniczego krwi? Jakich błędów należy unikać, aby wynik nie był fałszywy? Poniżej odpowiedzi na te i wiele innych pytań związanych z pomiarem ciśnienia krwi.

blood-pressure-1006791_1920

  1. Ciśnienie tętnicze krwi – prawidłowe wartości.
  2. Wskazówki dotyczące poprawnego mierzenia ciśnienia tętniczego krwi.
  3. Najczęściej popełniane błędy podczas pomiaru ciśnienia krwi.
  4. Przebieg pomiaru ciśnienia tętniczego krwi.
  5. Odczyt wyników pomiaru ciśnienia tętniczego.
  6. Gdzie można wykonywać pomiar ciśnienia tętniczego krwi?
  7. Rodzaje i ceny ciśnieniomierzy.
  8. Czy można uzyskać refundację z NFZ na zakup ciśnieniomierza?

Ciśnienie tętnicze krwi – prawidłowe wartości

Mierząc ciśnienie tętnicze, podaje się dwie wartości: ciśnienie tętnicze skurczowe i rozkurczowe. Ciśnienie tętnicze skurczowe jest wyższe i generowane jest w czasie skurczu serca, a rozkurczowe w czasie jego rozkurczu. Wartości ciśnienia tętniczego w cyklu dobowym wielokrotnie ulegają zmianom. Ciśnienie zależne jest od wielu różnych czynników zewnętrznych oraz stanu zdrowia i samopoczucia. Klasyfikacja wyników pomiaru ciśnienia tętniczego jest następująca:

  • optymalne ciśnienie 120/80 mm Hg,
  • prawidłowe ciśnienie 120-129/80-84 mm Hg,
  • wysokie prawidłowe ciśnienie 130-139/85-89 mm Hg,
  • łagodne nadciśnienie 140-159/90-99 mm Hg,
  • umiarkowane nadciśnienie 160-179/100-109 mm Hg,
  • ostre nadciśnienie 180/110 mm Hg i powyżej.

Prawidłowe ciśnienie tętnicze krwi mierzone w gabinecie lekarskim jest niższe niż 140/90 mm Hg. Dla samodzielnych pomiarów domowych granica ta jest niższa (efekt „białego fartucha” w gabinecie lekarskim) i wynosi 135/85 mm Hg. Średnia wartość ciśnienia w ciągu całej doby mierzona automatycznymi aparatami do całodobowej oceny ciśnienia powinna być niższa niż 130/80 mm Hg.

Wskazówki dotyczące poprawnego mierzenia ciśnienia tętniczego krwi

Pomiar ciśnienia tętniczego krwi jest prostym badaniem. Mimo to bardzo wiele osób popełnia błahe błędy, które negatywnie mogą wpływać na rzetelne kontrolowanie ciśnienia. Przy pomiarach w warunkach domowych zaleca się, aby pacjenci systematycznie dokonywali dwa pomiary rano i wieczorem przez minimum trzy dni w tygodniu. Poniżej przedstawiamy kilka podstawowych zasad prawidłowego mierzenia ciśnienia tętniczego krwi:

  • Pomiaru należy dokonywać o stałych porach dnia i w tych samych warunkach. W ciągu dnia człowiek ma ok. 100 tys. różnych wartości ciśnienia tętniczego krwi, z tego względu pojedyncze pomiary mogą być niewiarygodne. W nocy wartości ciśnienia są niższe, w dzień wyższe, górną granicę osiągając pomiędzy godziną 6.00 a 12.00, kiedy to organizm “rozpoczyna” codzienną aktywność po nocnym odpoczynku. Tylko regularne pomiary dokonywane przez dłuższy czas umożliwiają rzeczywistą ocenę ciśnienia tętniczego krwi.
  • Przed pomiarem należy odpocząć, leżąc lub spokojnie siedząc, przez ok. 5-10 minut. Nie wolno wykonywać pomiaru od razu po wysiłku fizycznym. Nawet spokojna praca biurowa podnosi ciśnienie krwi średnio o ok. 6 mm Hg skurczowe i 5 mm Hg rozkurczowe.
  • Nie należy dokonywać pomiaru od razu po zjedzonym posiłku, powinno się odczekać co najmniej godzinę. Po ostatnim wypalonym papierosie, wypitej kawie, herbacie lub przyjściu z minusowej temperatury powietrza przerwa powinna wynosić minimum 30 minut.
  • Jeśli pacjent stale zażywa leki to pomiar ciśnienia tętniczego krwi, powinien być dokonywany przed ich przyjęciem.
  • Nie zaleca się pomiaru ciśnienia w czasie silnej potrzeby oddania moczu, ponieważ pełny pęcherz zwiększa ciśnienie o ok. 10 mm Hg.
  • Na zmianę wartości ciśnienia mogą mieć wpływ stres, gorączka, czy ból, dlatego należy unikać pomiarów w takich sytuacjach.

Najczęściej popełniane błędy podczas pomiaru ciśnienia krwi

  • Niewłaściwe ułożenie ręki podczas pomiaru ciśnienia tętniczego krwi – np. ręka “w powietrzu”, ramię ułożone zbyt nisko lub zbyt wysoko względem poziomu serca, zbyt małe rozluźnienie kończyny.
  • Rozmiar mankietu niedostosowany do rozmiaru obwodu ramienia – mankiet zbyt krótki lub wąski może wpływać na wzrost wartości ciśnienia krwi, zbyt długi lub szeroki na jego niższą wartość.
  • Dokonywanie pomiaru zaraz po wysiłku fizycznym, zjedzeniu posiłku, wypaleniu papierosa, wypiciu kawy lub herbaty, pod wpływem stresu, bólu, przy podwyższonej temperaturze ciała. W takich przypadkach należy zachować zalecaną przerwę.

Przebieg pomiaru ciśnienia tętniczego krwi

Pomiar ciśnienia tętniczego krwi należy dokonywać w wygodnej, siedzącej pozycji. Ręka, na której wykonuje się pomiar powinna być stabilnie oparta na stałym podłożu (np. na stole), nie powinno się jej trzymać w powietrzu. Rękę należy lekko zgiąć w łokciu, tak, aby ramię znajdowało się mniej więcej na wysokości serca. Ułożenie ramienia poniżej poziomu serca może zawyżać wartości ciśnienia tętniczego krwi, natomiast ułożenie powyżej może fałszywie je zaniżać. Zaleca się wykonywanie pomiaru na ręce, na której ciśnienie jest wyższe. Różnica ciśnień pomiędzy obiema kończynami nie powinna być wyższa niż 10 mm Hg. Większa różnica może sugerować, np. obecność tętniaka aorty lub zwężenie tętnicy podobojczykowej. Do badania rękę należy rozluźnić i w przypadku ściskającego ubrania zdjąć je lub odpiąć guzik. Wskazane jest wykonywanie pomiarów na tej samej ręce.

Podczas pomiaru należy siedzieć spokojnie, nie wolno się poruszać, śmiać, rozmawiać. W pomieszczeniu należy wyłączyć wszelkie urządzenia emitujące dźwięki (np. telewizor, radio), ponieważ w niezamierzony sposób może to spowodować wzrost ciśnienia krwi. Opaska ciśnieniomierza powinna być ułożona na wysokości 2-3 cm nad zgięciem łokcia. Nie powinna ona być zbyt mocno zaciśnięta. Użycie zbyt wąskiego mankietu może fałszywie zawyżyć wartości ciśnienia. Mankietu nie należy zakładać na rękaw, nawet jeśli jest wykonany z bardzo delikatnej, cienkiej tkaniny. Po założeniu mankietu rękę należy ułożyć w stabilnej pozycji, nie poruszać nią. Między kolejnymi pomiarami zaleca się przynajmniej jednominutową pauzę, aby pozwolić odpocząć naczyniom krwionośnym. Osoby regularnie wykonujące pomiary ciśnienia krwi powinny zapisywać jego wartości w dzienniczku ciśnienia, z dokładną datą i godziną.

Odczyt wyników pomiaru ciśnienia tętniczego

W przypadku pomiaru ciśnienia krwi na ciśnieniomierzach naramiennych automatycznych, które posiadają wyświetlacz, pacjent musi umieć odczytać wyniki. Do każdego sprzętu dołączona jest szczegółowa instrukcja obsługi, z którą należy się dokładnie zapoznać. Pierwsza wyświetlana wartość to ciśnienie skurczowe. Ciśnienie skurczowe powstaje wskutek zamknięcia zastawek przedsionkowo-komorowych w sercu, następnie w komorze serca wzrasta ciśnienie, następuje skurcz izowolumetryczny, zastawki aorty i tętnicy płucnej otwierają się i krew zostaje wyrzucona do obiegu. Inaczej mówiąc, jest to moc, z jaką krew zaczyna krążyć w naczyniach na skutek skurczu mięśnia sercowego. Druga wartość to ciśnienie rozkurczowe. Komory serca zostają wypełnione krwią w dwóch fazach, pierwsza szybka i druga powolna. Po ich zakończeniu następuje skurcz przedsionka sercowego. Inaczej jest to ciśnienie krwi występujące pomiędzy uderzeniami serca, kiedy mięsień sercowy pozostaje w spoczynku.

Wartości prawidłowego ciśnienia skurczowego i rozkurczowego zostały podane w pkt 1 niniejszego artykułu. Trzecią wartością wyświetlaną na ekranie ciśnieniomierza jest tętno, czyli puls. Jest to falisty ruch naczyń tętniczych, zależny od skurczów serca oraz od elastyczności ścian tętniczych. Granice normy pulsu u osoby dorosłej zawierają się pomiędzy 60 a 80 uderzeń na minutę.

Gdzie można wykonywać pomiar ciśnienia tętniczego krwi?

Pomiar ciśnienia tętniczego krwi jest badaniem nieinwazyjnym, bezbolesnym i trwa krótką chwilę. Można je wykonywać samodzielnie w domu lub z pomocą osoby bliskiej. Wystarczy zapoznać się z kilkoma podstawowymi zasadami dotyczącymi prawidłowego wykonywania pomiarów ciśnienia, aby nie popełnić prostych błędów, mogących wpłynąć na sfałszowanie wyników pomiarów. Dodatkowo każda poradnia POZ, czyli podstawowej opieki zdrowotnej (poradnia “lekarza rodzinnego”) dysponuje sprzętem do wykonywania pomiarów ciśnienia tętniczego. Pacjent, nawet podczas rutynowej wizyty może poprosić pielęgniarkę o wykonanie badania. Jest to świadczenie gwarantowane i bezpłatne w ramach podstawowej opieki zdrowotnej. Pomiar ciśnienia można także wykonać odpłatnie, np. gdy pacjent nie jest ubezpieczony lub, gdy chce je wykonać w innej poradni niż ta, do której należy. Koszt pomiaru ciśnienia tętniczego nie jest duży i wynosi zazwyczaj ok. 5-10 zł.

Rodzaje i ceny ciśnieniomierzy

Dla osób zmagających się z wahaniami ciśnienia lub cierpiących na chorobę nadciśnieniową zaleca się zakup ciśnieniomierza, dzięki któremu możliwe będzie stałe monitorowanie ciśnienia. Aparaty przeznaczone do domowych pomiarów są tak projektowane, aby możliwie najbardziej uprościć dokonanie pomiaru – dominują naramienne ciśnieniomierze automatyczne. Obecnie na rynku jest bardzo wiele różnych ciśnieniomierzy. Pacjent może je kupić w aptekach, sklepach medycznych stacjonarnych i internetowych, w wybranych supermarketach oraz sklepach ze sprzętem elektronicznym. Przed zakupem warto zasięgnąć opinii specjalisty, aby wybrać sprzęt spełniający nasze wymagania. Nieodpowiedni dobór, np. rozmiaru mankietu może wpłynąć na złe wyniki pomiarów.

Do najbardziej znanych zalicza się ciśnieniomierze naramienne. Wśród nich wyróżniamy aparaty półautomatyczne i bardziej popularne automatyczne. Przy aparatach półautomatycznych pompowanie powietrza do mankietu odbywa się ręcznie, a za określenie ciśnienia odpowiedzialny jest układ elektroniczny. Zaletą ciśnieniomierza półautomatycznego jest większa kontrola nad sposobem pompowania powietrza oraz zwykle niższa cena w porównaniu do aparatu automatycznego. Przy aparatach automatycznych wszystkie czynności wykonuje “samodzielnie” aparat. Pacjent musi tylko nałożyć mankiet i nacisnąć guzik “start”.

Ceny aparatów, w zależności od m.in. producenta czy modelu wahają się w przedziale od 70 do 300 zł. Kolejną grupę stanowią ciśnieniomierze nadgarstkowe. Są one bardzo proste i wygodne w użyciu. Jako wadę tych aparatów niektóre źródła podają mniejszą precyzję w pomiarach w stosunku do pozostałych ciśnieniomierzy. Cena tych sprzętów oscyluje w granicach 60-150 zł i jest uzależniona m.in. od producenta, od właściwości technicznych danego modelu. Ciśnieniomierze zegarowe (tzw. manualne) są zdaniem wielu osób z branży medycznej najbardziej precyzyjne. Składają się z mankietu, stetoskopu i tarczy do odczytu wyników. Wykonywanie pomiarów takim aparatem wymaga specjalnego przeszkolenia i nie jest tak proste, jak w przypadku ciśnieniomierzy naramiennych czy nadgarstkowych. Z tego też powodu mało osób samodzielnie kontrolujących ciśnienie tętnicze krwi w domu decyduje się na taki sprzęt. Najczęściej aparaty tego typu są wykorzystywane w jednostkach medycznych. Cena ciśnieniomierzy zegarowych to ok. 40-60 zł.

Czy można uzyskać refundację z NFZ na zakup ciśnieniomierza?

NFZ refunduje ubezpieczonym pacjentom zakup sprzętu rehabilitacyjnego, ortopedycznego lub środków pomocniczych. Jednak w przypadku ciśnieniomierzy nie ma możliwości uzyskania dofinansowania zakupu aparatu. Pacjent borykający się z chorobą nadciśnieniową lub chcący profilaktycznie kontrolować wartości swojego ciśnienia tętniczego musi zakupić aparat na własny koszt.

Autor: Paulina Michta, Doradca Medyczny

Zachęcamy również do zadawania pytań i komentowania na forum.

Polecane artykuły

Zostaw komentarz


Wpisz szukane słowo lub frazę a następnij naciśnij enter