Profilaktyka raka szyjki macicy – kto może skorzystać z programu wczesnego wykrywania raka szyjki macicy?

 w badania/ diagnostyka, Niezbędnik pacjenta, profilaktyka, Zdrowie

Populacyjny program wczesnego wykrywania raka szyjki macicy był jednym z działań w ramach wieloletniego Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych na lata 2006-2015, a teraz jest częścią nowego programu na lata 2016-2024. Powstał w odpowiedzi na przerażające statystyki dotyczące tego nowotworu. Rocznie rozpoznawanych jest ok. 3,5 tys. nowych przypadków. Jest drugim, co do częstości występowania nowotworem u kobiet w Polsce. Niepokój budzi fakt, że mimo prowadzonych na szeroką skalę działań profilaktycznych, duża część nowo rozpoznanych zachorowań, to raki w wysokim stopniu zaawansowania. Każdego dnia w Polsce z powodu RSM umiera 5 kobiet, rocznie ok. 1,8 tys. Najczęściej chorują kobiety w wieku średnim (45-65 lat), stanowiąc ponad 50% kobiet chorujących na ten nowotwór. Niezmiernie ważna jest zatem wczesna rozpoznawalność, której ma służyć program profilaktyki raka szyjki macicy.

uterus-1089344_1280

  1. Jakie są czynniki ryzyka raka szyjki macicy?
  2. Profilaktyka raka szyjki macicy – cel programu.
  3. Do kogo kierowany jest program?
  4. Gdzie można wykonać badania w ramach programu?
  5. Świadczenia zdrowotne na poszczególnych etapach realizacji programu profilaktyki raka szyjki macicy.

Jakie są czynniki ryzyka raka szyjki macicy?

Z uwagi na niepokojące dane epidemiologiczne dotyczące zachorowalności i umieralności na raka szyjki macicy warto, aby każda kobieta poznała czynniki ryzyka rozwoju tego nowotworu. Należą do nich przede wszystkim:

  • infekcje wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV),
  • wiek (szczyt zachorowań przypada na przedział wiekowy 45-55 lat),
  • wczesne rozpoczęcie współżycia seksualnego,
  • duża liczba partnerów seksualnych,
  • duża liczba porodów,
  • palenie papierosów,
  • niski status społeczny i ekonomiczny,
  • stwierdzone wcześniej zmiany patologiczne w badaniu cytologicznym.

Profilaktyka raka szyjki macicy – cel programu

Celem programu jest zmniejszenie wskaźnika umieralności kobiet na raka szyjki macicy do poziomu osiągniętego w przodujących w tym zakresie krajach Unii Europejskiej. Dodatkowo program ma służyć podniesieniu poziomu wiedzy kobiet na temat profilaktyki raka szyjki macicy. Działania programu mają także pomóc wprowadzeniu na terenie całego kraju jednolitego modelu postępowania diagnostycznego.

Do kogo kierowany jest program?

Program adresowany jest do kobiet ubezpieczonych w wieku 25-59 lat (przy określaniu wieku pod uwagę brany jest rok urodzenia):

  • które nie miały wykonanej cytologii w ciągu ostatnich trzech lat;
  • obciążonych czynnikami ryzyka, tj. zakażonych wirusem HIV, przyjmujących leki immunosupresyjne, zakażonych HPV (typem wysokiego ryzyka), które nie miały wykonanej cytologii w ciągu ostatnich 12 miesięcy.

Kobiety, które były leczone z powodu nowotworu złośliwego szyjki macicy, po zakończeniu kontroli onkologicznej (decyzję podejmuje lekarz prowadzący leczenie onkologiczne) ponownie zostają objęte skryningiem cytologicznym. Panie poniżej 25 r.ż. i powyżej 59 r.ż. mogą wykonać cytologię w ramach porady udzielonej przez lekarza specjalistę.

Gdzie można wykonać badania w ramach programu?

Bezpłatne badania cytologiczne i kolposkopowe można wykonać w poradniach ginekologicznych, które podpisały z NFZ umowę na realizację programu profilaktyki raka szyjki macicy. Pobranie może stanowić jedyny cel wizyty w poradni i być wykonane przez lekarza, jak również przez położną posiadającą odpowiedni certyfikat umiejętności w zakresie pobierania wymazów cytologicznych nadany przez Centralny Ośrodek Koordynujący Program Wczesnego Wykrywania Raka Szyjki Macicy. Skierowanie na badanie nie jest potrzebne.

Wykaz placówek, w których można wykonać bezpłatną cytologię i kolposkopię dostępny jest na stronach oddziałów wojewódzkich NFZ oraz stronach wojewódzkich ośrodków koordynujących program. O ile lista placówek, w których można wykonać cytologię jest dosyć długa, o tyle wykonanie kolposkopii jest możliwe w bardzo niewielu placówkach, w zależności od województwa. Są to z reguły placówki zlokalizowane w dużych miastach wojewódzkich lub powiatowych. Do 2015 roku, w ramach Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych na lata 2006-2015, kobiety kwalifikujące się do udziału w programie otrzymywały listownie imienne zaproszenia do udziału w bezpłatnej cytologii. W obecnym programie na lata 2016-2024 wysyłanie zaproszeń pocztą zostało wstrzymane. Posiadanie zaproszenia nie było jednak warunkiem koniecznym, aby móc wykonać bezpłatną cytologię.

Świadczenia zdrowotne na poszczególnych etapach realizacji programu profilaktyki raka szyjki macicy

Etap podstawowy programu profilaktyki raka szyjki macicy

Etap podstawowy rozpoczyna się od przeprowadzenia wywiadu lekarskiego i zarejestrowania w Systemie Informatycznym Monitorowania Profilaktyki (SIMP) z jednoczesną weryfikacją kwalifikacji do objęcia skryningiem, kobiety z ustalonej grupy wiekowej (25-59 lat), która zgłosi się do przesiewowego badania cytologicznego oraz wypełnienia specjalnej ankiety w SIMP. Następnie odbywa się pobranie materiału do badania cytologicznego. Więcej informacji na temat cytologii w naszym artykule: Cytologia – jak często i gdzie można ją wykonać na NFZ? Materiał jest później przesyłany (wraz z wypełnioną ankietą) do pracowni patomorfologii w celu dokonania oceny mikroskopowej. W zależności od wyników, lekarz podejmuje decyzję o dalszym działaniu. Może to być:

  • zalecenie ponownego zgłoszenia się na badanie po 3 latach, jeśli wynik jest prawidłowy i nie występują czynniki ryzyka;
  • zalecenie badania cytologicznego po 12 miesiącach w przypadku kobiet obciążonych czynnikami ryzyka, tj. zakażonych wirusem HIV, przyjmujących leki immunosupresyjne, zakażonych HPV (typem wysokiego ryzyka);
  • skierowanie do odpowiedniej placówki realizującej świadczenia zdrowotne w ramach etapu pogłębionej diagnostyki programu, jeżeli konieczna jest weryfikacja wstępnego rozpoznania.

Etap podstawowy oprócz wywiadu, wypełnienia ankiety, pobrania materiału i oddania go do analizy obejmuje także rozmowę edukacyjną na temat profilaktyki raka szyjki macicy.

Profilaktyka raka szyjki macicy – etap diagnostyczny programu 

Etap diagnostyczny polega na ocenie mikroskopowej materiału cytologicznego w pracowni patomorfologii wyłonionej w drodze konkursu ofert. Po zbadaniu preparatu wynik jest przesyłany do poradni, która pobrała od pacjentki materiał do badania.

Profilaktyka raka szyjki macicy – etap pogłębionej diagnostyki programu 

Jeżeli wynik badania cytologicznego jest nieprawidłowy, specjalista ginekolog-położnik kieruje pacjentkę na dalszą diagnostykę, którą jest kolposkopia. Badanie wykonywane jest także w ramach programu, w wybranych placówkach. Szczegółowe informacje o kolposkopii można uzyskać w artykule: Kolposkopia – gdzie można wykonać i czy jest refundowana? W przypadku zaistnienia wskazań do weryfikacji uzyskanego obrazu kolposkopowego pobierane są celowane wycinki do badania histopatologicznego. Na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarz podejmuje decyzję o dalszym postępowaniu diagnostyczno-leczniczym.

Kobiety, u których rozpoznano raka szyjki macicy lub inne schorzenia wymagające leczenia specjalistycznego, zostają skierowane (poza programem) na dalsza diagnostykę lub leczenie do świadczeniodawców posiadających z NFZ umowy w odpowiednich rodzajach świadczeń.

Autor: Paulina Michta, Doradca Medyczny

Zachęcamy również do zadawania pytań i komentowania na forum.

Polecane Artykuły

Zostaw komentarz

Start typing and press Enter to search