Rak trzustki – jakie badania bezpłatnie, jak leczyć?

 w badania/ diagnostyka, choroby, Niezbędnik pacjenta, profilaktyka, Zdrowie

Zgodnie z prognozami rak trzustki to nowotwór, na który będzie umierać więcej osób niż na raka piersi! Eksperci szacują, że w 2017 roku z powodu tego nowotworu w Unii Europejskiej umrze 91,5 tys. osób, a w roku 2025 liczba ta wyniesie 111,5 tys. Czy wiesz jakie badania należy wykonać by zdiagnozować nowotwór trzustki? Gdzie możesz je zrobić? Które badania wykonasz bez skierowania? Jakie są najczęstsze objawy tej choroby? Na czym polega profilaktyka raka trzustki? Zapoznaj się z najważniejszymi informacjami. 

  1. Które badania wykonam bezpłatnie i gdzie je można zrobić?
  2. Co to jest rak trzustki?
  3. Rak trzustki – najczęstsze objawy.
  4. Jakie są dane statystyczne?
  5. Dlaczego tak trudno wykryć nowotwór trzustki?
  6. Jak leczy się nowotwór trzustki?
  7. Czynniki ryzyka raka trzustki.

Które badania wykonam bezpłatnie i gdzie je można zrobić?

Badania diagnostyczne, które służą rozpoznaniu raka trzustki można podzielić na laboratoryjne i obrazowe.

Badania laboratoryjne

U osób, u których podejrzewa się rozwój nowotworu trzustki oznacza się CA 19-9 będący wskaźnikiem nowotworów złośliwych trzustki. Jest on zazwyczaj podwyższony w gruczolakoraku trzustki w stadium zaawansowanym. Marker ten nie jest swoisty dla raka trzustki tzn. zwiększa się także w innych nowotworach złośliwych przewodu pokarmowego. Do markerów nowotworowych, które często wzrastają w raku trzustki zalicza się CEA (antygen rakowo-płodowy) oraz AFP (alfafetoproteina).

Jeżeli chcesz wykonać badanie markerów nowotworowych (CA 19-9, CEA i AFP) potrzebujesz skierowania od lekarza specjalisty np. onkologa. Dzięki temu możesz zaoszczędzić niebagatelne pieniądze, bowiem koszt wykonania jednego z wyżej wymienionych markerów waha się od 30 do 100 zł (w zależności od cennika obowiązującego w danej placówce). Wszystkie badania wykonywane są z krwi, i tak w przypadku badań w ramach NFZ musisz udać się do punktu pobrań jednostki, która zawarła umowę na wykonywanie tych badań z placówką, z której dostałeś skierowanie. Jeżeli zdecydujesz się wykonać badania prywatnie możesz wybrać dowolne laboratorium, które ma w swojej ofercie takie badania. Warto pamiętać, że niektóre jednostki diagnostyczne wysyłają badany materiał do innego laboratorium, które specjalizuje się w danym zakresie. Wówczas czas oczekiwania na wyniki może wynosić nawet do dwóch tygodni.

Badania obrazowe

  • USG jamy brzusznej – podstawowe, najprostsze i najbardziej powszechne badanie, które wykorzystuje się m.in. do oceny trzustki. Pamiętaj, że jeżeli chcesz wykonać badanie bezpłatnie (w ramach refundacji NFZ) musisz posiadać skierowanie. Możesz je uzyskać od lekarza POZ lub lekarza specjalisty. Jeżeli już posiadasz skierowanie zapytaj lekarza gdzie możesz wykonać badanie. Niektóre placówki nie mają pracowni USG, ale mają podpisaną umowę z inną placówką, bądź lekarzem, u którego wykonasz badanie ze skierowaniem bezpłatnie. USG jamy brzusznej możesz wykonać również bez skierowania, zarówno w prywatnym gabinecie lekarskim, jaki i w poradni (w ramach prywatnej wizyty), ale musisz liczyć się z tym, że będziesz musiał za nie zapłacić. Ceny USG brzucha są zróżnicowane i wahają się od 40 do 120 złotych. Zależy to zarówno od cennika obowiązującego w danej placówce, ale także od jakości sprzętu, na którym wykonywane jest badanie. Więcej na temat USG brzucha przeczytasz w artykule: USG jamy brzusznej – kto kieruje na badanie i jak się do niego przygotować.
  • tomografia komputerowa jamy brzusznej – badanie to pozwala na bardziej dokładną ocenę wielkości i położenia trzustki oraz ewentualnych zmian, ich charakteru oraz stopnia zaawansowania choroby (np. obecności przerzutów). Jeżeli to konieczne tomografia komputerowa jamy brzusznej wykonywana jest z podaniem kontrastu, czyli środka cieniującego tkankę nowotworową. Informacje szczegółowe na temat badania tomograficznego przeczytasz w naszym artykule: Tomografia komputerowa – ile kosztuje i jak często można ją robić? Dowiedz się na czym polega to badanie. Tak jak w przypadku większości badań obrazowych, żeby wykonać ją bezpłatnie w ramach refundacji NFZ potrzebujesz skierowania. Skierowanie na TK jamy brzusznej uzyskasz od lekarza specjalisty. Niestety, czas oczekiwania jest stosunkowo długi, dlatego często pacjenci decydują się na badanie prywatnie. Ceny również są bardzo zróżnicowane. Ich koszt waha się od 200 do 400 zł. W razie konieczności wykonania badania wraz z podaniem kontrastu do ceny należy jeszcze doliczyć od 50 do 100 zł. Placówki, w których wykonasz tomografię komputerową to zazwyczaj samodzielne jednostki diagnostyczne specjalizujące się w diagnostyce obrazowej. Badanie TK można także wykonać w niektórych przychodniach/ centrach medycznych oraz szpitalach.
  • endosonografia trzustki (EUS) – głowicę USG wprowadza się za pomocą endoskopu w pobliże trzustki (poprzez przełyk, żołądek i dwunastnicę). Pozwala to na dokładniejszą ocenę zmian w obrębie trzustki niż w przypadku tradycyjnego USG i dodatkowo stwarza możliwość wykonania biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej, dzięki której możliwe jest rozpoznanie nowotworu. Endosonografię trzustki w ramach refundacji NFZ wykonasz najczęściej w szpitalu, ponieważ sprzęt służący do jej przeprowadzenia jest bardzo kosztowny i mniejsze placówki nie decydują się na jego zakup. Drugim warunkiem możliwości wykonania tego badania jest posiadanie wyszkolonych specjalistów w tej dziedzinie, a tych niestety jest bardzo mało. Z dostępnych informacji wynika, że badanie to najczęściej wykonywane jest w Centralnym Szpitalu Klinicznym MSW w Warszawie. Oczywiście jeżeli chcesz wykonać tego rodzaju badanie, a lekarz stwierdzi zasadność jego przeprowadzenia, wystawi Ci skierowanie do szpitala, w którym jest to możliwe. Niektóre placówki, oferują wykonanie badania EUS prywatnie, ale jego koszt jest dosyć spory i może wynosić od 1000 do 2500 zł.
  • endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna (ECPW) – polega na wprowadzeniu giętkiego endoskopu, a następnie podaniu do dróg żółciowych oraz przewodu trzustkowego środka kontrastowego i wykonaniu serii zdjęć rentgenowskich. Bezpłatne badanie ECPW możesz wykonać jedynie w ramach pobytu na oddziale szpitalnym (uzyskując wcześniej  skierowanie do szpitala). Posiadając skierowanie sam możesz dokonać wyboru placówki, w której chcesz być leczony. Koszt wykonania ECPW prywatnie wynosi od 2,5 tys. do 3,5 tys. złotych. Więcej na ten temat przeczytaj w artykule, który poświęcony jest szczegółowemu opisowi tego badania: Badanie ECPW – cena, powikłania, przeciwwskazania. Sprawdź kiedy się je zleca i czy wykonasz je w ramach NFZ
  • rezonans magnetyczny (MRI) – pozwala na bardzo dokładne zobrazowanie narządów jamy brzusznej. Jeżeli chcesz wykonać go bezpłatnie musisz posiadać skierowanie od lekarza specjalisty. Niestety terminy na wykonanie badania MRI są bardzo odległe i zróżnicowane w zależności od badanej części ciała. Dzieję się tak chociażby dlatego, że placówek, które wykonują to badanie jest niewiele – przykładowo w województwie świętokrzyskim jest ich 9. Badanie MRI możesz wykonać bez skierowania, jednak jest to dosyć kosztowne. Ceny wahają się do 350 do 1000 zł bez kontrastu. Jeżeli badanie wykonane jest z podaniem kontrastu, to do ceny należy doliczyć od 50 do 200 zł. Więcej informacji o rezonansie magnetycznym przeczytasz tutaj.
  • cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego (MRCP) – łączy w sobie dwie techniki badań: ECPW oraz rezonansu magnetycznego. Dzięki temu badaniu możliwa jest dokładna ocena przewodu trzustkowego oraz dróg żółciowych. MRCP możesz wykonać zarówno na NFZ jak i prywatnie. Żeby wykonać badanie bezpłatnie musisz posiadać skierowanie od lekarza specjalisty i zapisać się w kolejkę oczekujących. Niestety czas oczekiwania na badanie w niektórych palcówkach wynosi nawet kilkanaście miesięcy. Wykonując badanie prywatnie musisz zapłacić za nie z własnej kieszeni około 400-800 złotych.

Do rzadziej stosowanych obrazowych badań diagnostycznych w kierunku raka trzustki należą:

  • sonoelastografia (elastografia) – zmodyfikowane badanie EUS. Służy obliczeniu tzw. modułu elastyczności tkanek – tkanka nowotworowa jest najmniej elastyczna i wówczas w badaniu widoczna jest w kolorze niebieskim. Badanie to jest wykonywane w niewielu placówkach na terenie kraju. Zapytanie o to, w których placówkach przeprowadzane jest badanie wymaga szczegółowego opracowania przez Doradcę Medycznego. Na podstawie informacji zamieszczonych w Internecie, a nawet zapytania skierowanego do pracowników jednego z oddziałów wojewódzkich Narodowego Funduszu Zdrowia nie udało się uzyskać jednoznacznej odpowiedzi, gdzie w Polsce można wykonać sonoelastografię trzustki.
  • pozytronowa tomografia emisyjna (PET) – pozwala określić stopień rozprzestrzenienia nowotworu. Dzięki niej możliwa jest również ocena występowania przerzutów zlokalizowanych poza jamą brzuszną. Jest to bardzo kosztowne badanie, wykonywane bardzo rzadko i w uzasadnionych przypadkach. Można je wykonać w ramach refundacji NFZ (tzn. bezpłatnie) ale niezbędne jest posiadanie skierowania. Lekarz specjalista wystawia je jedynie w bardzo dobrze umotywowanych przypadkach. Aparatura do wykonania badania PET najczęściej znajduje się przy ośrodkach onkologicznych, i tak w województwie świętokrzyskim znajduje się tylko jeden taki ośrodek przy Świętokrzyskim Centrum Onkologii. Jeżeli zdecydujesz wykonać się to badanie prywatnie to jego koszt sięga nawet do 4,5 tys. złotych. Najniższą cenę oferuje jedna z placówek w Szczecinie (niespełna 3,6 tys. złotych). Badanie PET można również wykonać z podaniem kontrastu – w tym przypadku do ceny musisz doliczyć ok. 150 zł za jego podanie.

Co to jest rak trzustki?

Rak trzustki powstaje w wyniku niekontrolowanego wzrostu komórek w obrębie tego narządu. Nowotwór ten stanowi tylko 2% spośród wszystkich nowotworów złośliwych jakie występują u człowieka, jednak jest jedną z najczęstszych przyczyn zgonów spośród wszystkich zmian złośliwych. Wynika to przede wszystkim z faktu, iż przed dłuższy czas nie daje żadnych objawów, a jego leczenie jest bardzo trudne i rzadko kończy się powodzeniem –  to bardzo agresywny nowotwór, który charakteryzuje się szybkim wzrostem.

Rak trzustki – najczęstsze objawy?

Do najczęstszych objawów raka trzustki zalicza się:

  • ból brzucha,
  • nudności,
  • utratę masy ciała,
  • żółtaczkę i świąd skóry,
  • ból kręgosłupa (najczęściej jest to ból promieniujący od okolicy pępka obustronnie ku tyłowi do kręgosłupa),
  • czasami inne nietypowe objawy: ostre zapalenie trzustki, zakrzepica żylna, wędrujące zakrzepowe zapalenie żył.

W przypadku nowotworu powstającego w części wewnątrzwydzielniczej trzustki obserwuje się również takie objawy jak:

  • ciężka biegunka,
  • duże wahania stężenia glukozy we krwi,
  • ciężka choroba wrzodowa żołądka.

Jakie są dane statystyczne?

Rak trzustki to choroba najczęściej diagnozowana w zaawansowanym stadium, zazwyczaj wtedy, kiedy guz jest już nieoperacyjny i występują przerzuty do innych organów. Stanowi siódmy pod względem częstości występowania i czwartą przyczynę zgonów spośród nowotworów złośliwych. W związku z tym jedynie 5% pacjentów z tego rodzaju nowotworem przeżywa 5 lat. Związane jest to m.in. z brakiem znaczącego postępu w metodach leczenia tego schorzenia onkologicznego w przeciągu ostatnich 40 lat. Warto również pamiętać, że zdecydowana większość zachorowań (ponad 90 procent) dotyczy osób po 50 roku życia, a ryzyko wzrasta wraz z wiekiem.

Dlaczego tak trudno wykryć nowotwór trzustki?

Duża śmiertelność, powodowana rakiem trzustki, związana jest głównie z diagnozowaniem nowotworu w bardzo późnym stadium rozwoju. Wówczas zarówno możliwości skutecznego leczenia oraz wydłużenia życia są niewielkie. Kluczowym aspektem realizowania skutecznego leczenia jest zatem stadium, w którym choroba zostaje zdiagnozowana.

Jak leczy się nowotwór trzustki?

Generalnie leczenie nowotworów trzustki można podzielić na objawowe i chirurgiczne. Leczenie objawowe dotyczy pacjentów, u których nie jest możliwe wycięcie nowotworu. Wówczas przeprowadza się tzw. zabieg paliatywny, dający możliwość lepszej jakości życia i poprawy stanu zdrowia. Leczenie chirurgiczne jest skomplikowane i wiąże się z występowaniem częstych powikłań. Wynika to głównie z bliskości położenia trzustki i wielu innych narządów np. wątroby, dwunastnicy, aorty, żyły głównej dolnej. Zazwyczaj po chirurgicznym usunięciu nowotworu trzustki stosuje się leczenie uzupełniające – radio i chemioterapię. Często również stosuje się radioterapię w trakcie operacji (tzw. radioterapię śródoperacyjną), czyli wtedy kiedy powłoki brzuszne pacjenta są otwarte.

Czynniki ryzyka raka trzustki

Wyróżnia się szereg czynników ryzyka, które mogą sprzyjać pojawieniu się nowotworu trzustki. Do najważniejszych zalicza się:

  • otyłość,
  • palenie tytoniu,
  • częste spożywanie przetworzonego czerwonego mięsa,
  • picie alkoholu (szczególnie wysokoprocentowych trunków),
  • przewlekłe zapalenie trzustki,
  • mutacje genu APC (związaną z rodzinną polipowatością jelita grubego),
  • cukrzycę,
  • duże spożycie tłuszczów,
  • mutacje genów współodpowiedzialnych za występowanie zespołu dziedzicznego raka jelita grubego niezwiązanego z polipowatością (zespół HNPCC),
  • niektóre choroby genetyczne (zespół dziedzicznego raka piersi i raka jajnika, zespół Peutza-Jeghersa, czerniak rodzinny, dziedziczne zapalenie trzustki).

Autor: Justyna Kosecka, Doradca Medyczny

Zachęcamy do zadawania pytań i komentowania na forum.

Polecane wpisy

Zostaw komentarz

Start typing and press Enter to search